CZŁOWIEK I BIOSFERA

Dziecięca trauma, a rozwój mózgu

Stres pourazowy wpływa na rozwój mózgów u kobiet i mężczyzn w odmienny sposób. Takie wnioski zostały wyciągnięte po przeprowadzonych badaniach na Stanford University School of Medicine w ramach “Early Life Stress and Pediatric Anxiety Program”.

Podczas porównania mózgów osób, które doświadczały traumy oraz osób, które nie miały do czynienia z takimi wydarzeniami, odkryto różnice w wielkości powierzchni wyspy (struktury anatomicznej w ludzkim mózgu). Ponadto zauważono dodatkowe różnice w tych wielkościach zależne od płci. Wyspa jest obszarem ukrytym głęboko w korze mózgu i jest odpowiedzialna m.in. za introceptywne odbieranie bodźców – czyli takich, które pochodzą z wnętrza ciała. Jeśli chodzi o doświadczanie społeczne, to wyspa ma związek z przetwarzaniem informacji związanych z naruszeniem norm, emocji, a także empatii oraz ogólnie z samoświadomością. Badanie to opublikowano w internetowym wydaniu “Depression and Anxiety” 9 stycznia 2017 roku. Jest to pierwsze badanie, które wzięło pod uwagę różnice płci oraz wyspy u osób z traumatycznymi historiami w swoim życiu.

Nie każda osoba doświadczająca traumy rozwija w sobie zespół stresu pourazowego (PTSD). Osoby, u których zdiagnozowano to zaburzenie, jak i osoby, które długo były wystawione na czynniki stresogenne, wykazują nadmierne wystawienie na “natrętne” i powtarzające się myśli, a nawet na myśli samobójcze, co powiązane jest z traumatycznym wydarzeniem. Symptomy te są trudne w odbiorze, ponieważ są zdecydowanie niechciane przez daną osobę, która ich doświadcza – są natrętne, powtarzają się, wbrew woli wywołują stresujące wspomnienia, sny, retrospekcje. W rezultacie pojawiają się długotrwałe psychologiczne i fizjologiczne reakcje, tak jakby traumatyczne wydarzenie wciąż się odbywało, chociaż już dawno przestało istnieć.

Dodatkowo, osoba doświadczająca traumy, która ma predyspozycje do rozwinięcia PTSD, będzie unikała bodźców mogących mieć związek z traumatycznym przeżyciem, a ponadto będzie doświadczała zmian w jakości myśli oraz nastrojów wraz z utrzymującym się wysokim pobudzeniem wewnętrznym. Poprzednie badania z zakresu neuronauki wykazały, że zmiany w wyspie wraz z traumą wpływają nie tylko na rozwój PTSD, ale również na jego utrzymanie. Dodatkowo zauważono, że kobiety, które doświadczały traumy mają większe prawdopodobieństwo, aby rozwinąć w sobie PTSD. Do niedawna naukowcy nie wiedzieli dlaczego, aż… do teraz.

W badaniu wzięło udział 59 osób w wieku 9 do 17 lat. Połowa tych osób miała symptomy stresu pourazowego, przy czym druga nie (innymi słowy dwie grupy – z traumą i bez traumy). Przedstawiciele obu grup mieli podobny wiek, IQ oraz charakterystykę płci. Spośród 30 uczestników (14 dziewczyn i 16 chłopców) z traumą, tylko 5 z nich doświadczało stałego bodźca stresowego, podczas gdy pozostała grupa (25) borykała się z przynajmniej dwoma bodźcami lub była wystawiona na chroniczne doświadczanie stresu. Korzystając z rezonansu magnetycznego, badacze przeskanowali mózgi uczestników badania, aby porównać żeńskie i męskie mózgi osób posiadających PTSD oraz wolnych od tego zaburzenia.

Jakkolwiek nie było strukturalnych różnic w wyspie pomiędzy zdrowymi chłopcami i dziewczętami, to zauważono znaczne różnice w tym obszarze mózgu u osób, które doświadczały traumy. U chłopców z traumą wyspa miała większą objętość, jak i samą powierzchnię, niż ich koledzy w grupie kontrolnej. Podczas gdy u dziewczynek doświadczających traumy ten obszar mózgu nie został tak dobrze wykształcony i jego wielkość była mniejsza niż u rówieśniczek z grupy kontrolnej. Odkrycia te wyraźnie sugerują, że traumatyczne przeżycia mają nie tylko ogólny wpływ na rozwój mózgu, ale również mają odmienne implikacje dla obu płci.

W badaniach przeprowadzonych w 2008 roku odkryto, że wielkość wyspy zmniejsza się wraz z wiekiem. Zmniejszający się ten obszar mózgu u dziewczynek z PTSD sugeruje, że w ich przypadku wyspa jest regionem zbyt wcześnie się starzejącym.

“Dzięki lepszemu zrozumieniu różnic płci w obszarze mózgu zaangażowanym w procesy emocjonalne, lekarze i terapeuci mogą być w stanie stworzyć sposoby leczenia zaburzeń związanych z traumą i rozregulowanych emocjach, w zależności od płci” (Klabunde, Weems, Raman, & Carrion, 2017).

Przeprowadzone badania pozwalają również podkreślić wzajemne oddziaływania natury oraz wychowania, jeśli chodzi o ocenę złożonych zaburzeń mentalnych, takich jak PTSD. Pomimo, że nie zawsze istnieje możliwość zbadania pacjenta poprzez rezonans magnetyczny, należy pamiętać, że stres środowiskowy przekłada się na zmiany neurobiologiczne, a te zmiany dalej prezentują się różnie w zależności od płci. Oznacza to, że uniwersalne podejście do PTSD będzie znacznie mniej efektywne niż leczenie uwzględniające kontekstowe zmienne danej jednostki, takie jak płeć.

Źródło: American Psychiatric Association, Psychology Today

Przeczytaj także

Pozytywny wpływ kofeiny na pamięć długotrwałą

Anna Śnieżyńska

Płód słucha, dziecko pamięta

Anna Śnieżyńska

Naukowe wyjaśnienia doświadczania śmierci

Alan O. Grinde

Konsekwencje opuszczania śniadania

Alan O. Grinde

Mózgi artystów skanowane podczas improwizacji

Alan O. Grinde

Zabawy językowe śpiącego mózgu

Anna Śnieżyńska