CZŁOWIEK I BIOSFERA

Wcześniejsze starzenie się skutkiem niezaspokojonych pokus i frustracji seksualnych

Samce muszki owocowej przedwcześnie się starzeją i żyją krócej, gdy nie odpowiadają na sygnały wabiące samic i co za tym idzie nie kopulują. Natomiast w sytuacji analogicznej u nicieni Caenorhabditis elegans przedwczesne starzenie się i śmierć dotyka samice. W tym przypadku jednak, nie wydaje się, aby mechanizmy leżące u podstaw tego zjawiska, mogły występować również u ssaków.

Zbyt wiele pokus i zbyt wiele frustracji przyczyną starzenia się. Tak można by podsumować wyniki opublikowanych na łamach Science dwóch niezależnych badań, których przedmiotem był skutek umieszczenia przedstawicieli dwóch gatunków bezkręgowców – nicienia C. elegans i muszki owocowej – wśród bardzo dużej liczby osobników tego samego gatunku, ale przeciwnej płci, chętnych do kopulowania.

Pierwsze badanie przeprowadzone przez Anne Brunet z Uniwersytetu Stanforda, wykazało, że u samic i hermafrodytów z gatunku C. elegans, przebywających wśród wielu samców gotowych do współżycia, występują wczesne oznaki starzenia się, takie jak zmniejszenie prędkości ruchów i symptomy rozkładu strukturalnego oraz skrócenie życia o 20 procent w porównaniu do średniej tego gatunku, również w przypadku, gdy kopulacja nie miała miejsca. (Populacje tych robaków składają się z niewielkiej ilości samców, jeszcze mniejszej ilości samic oraz przeważającej większości hermafrodytów, posiadających zarówno męskie, jak i żeńskie narządy rozrodcze. Hermafrodyci, mimo że są w stanie sami się zapłodnić, wydają na świat o wiele więcej potomstwa jeśli kopulują z samcami).

Od dawna było wiadomo, że po kopulacji skraca się życie samic niektórych bezkręgowców, ale do tej pory nie była znana dokładna przyczyna tego zjawiska, które przypisywano stresowi związanemu ze współżyciem. Z eksperymentów przeprowadzonych przez Anne Brunet i jej współpracowników wynika jednak, że to nie akt seksualny powoduje skrócenie długości życia, ale feromony uwalniane przez samców w celu zakomunikowania ich gotowości do współżycia, wywołujące jednocześnie szereg niekorzystnych zmian w profilu ekspresji niektórych genów samic.

“Po połączeniu się samca z samicą i złożeniu jaj” – twierdzi Anne Brunet – “matka może być odrzucona, gdyż nie jest potrzebna do opieki nad małymi robakami. Dlaczego miałoby się jej pozwolić żyć kosztem populacji? Poza tym, jeśli umiera, żaden inny samiec nie może do niej dotrzeć i wprowadzić swoje geny do puli genowej”. Ten mechanizm najwyraźniej nie ma racji bytu u ssaków, u których opieka rodziców jest niezbędna.

Powyższy problem jednak nie dotyczy tylko samic. Jak wynika z drugiego badania opisanego w artykule autorstwa m.in. Christi M. Gendron z Uniwersytetu Michigan w Ann Arbor, bardzo podobny efekt obserwuje się również u samców muszek owocowych wystawionych na obecność wielu samic – starzeją się oni szybciej, jeśli ich potrzeba seksualna nie zostaje zaspokojona.

Również w tym przypadku mechanizmy, będące przyczyną tego zjawiska, są wyzwalane najprawdopodobniej na skutek wystawienia samców na feromony płciowe samic, jednakże negatywne implikacje, takie jak redukcja złogów tłuszczu i krótsze życie, występują tylko wtedy, jeżeli w wyniku odczytu sygnałów wabiących nie następuje kopulacja (samce, na których przeprowadzono eksperyment wyczuwały feromony samic; feromony te nie były jednak wydzielane przez samice, ale przez inne samce, zmodyfikowane genetycznie; nie dochodziło zatem do kopulacji, co rodziło się w niezmienionych samcach frustrację seksualną – przyp. red.).

Aby zrozumieć jak działa ten mechanizm, naukowcy stymulowali zatem neurony odpowiedzialne za percepcję feromonu i części mózgu należące do tzw. układu nagrody (zwanego także ośrodkiem przyjemności – przyp. red.), wydzielające grupę związków związanych z lękiem i pożądaniem seksualnym (sygnał wabiący pochodzący od zmodyfikowanych samców powodował w mózgach niezmienionych samców aktywację neuronów i struktur biorących udział w przetwarzaniu seksualnych bodźców – przyp. red.).

“Nasze odkrycia” – mówi Scott D. Pletcher biorący udział w przedmiotowym badaniu – “pozwalają nam lepiej zrozumieć, w jaki sposób integracja w mózgu postrzegania zmysłowego i stanu fizjologicznego wpływa na długotrwałe zdrowie i długość życia. Badanie sugeruje, że, przynajmniej w przypadku muszki owocowej, to nie bajka, że frustracja seksualna jest problem zdrowotnym”.

Źródło: Science Grafika: Andres Moline via Flickr

O autorze...

Anna Śnieżyńska

Anna Śnieżyńska

Tłumacz przysięgły języka włoskiego. Absolwentka filologii włoskiej UW i studiów tłumaczeniowych w Genui. Pasjonatka kultury Włoch, historii sztuki i psycholingwistyki.